گلفروشی

یکی از هنرهای خیلی قشنگ یی ژاپنی پرورش درختان به صورت "بونسای" است. بعضی از این گیاهان " زیبا بوده و ارزش بسیاری دارند. این هنر برای هزاران سال در چین رواج داشته بعد از رابطه فرهنگی بین چین و ژاپن، به ژاپن منتقل شده .

بونسای از دو کلمه ژاپنی "بون=سینی" "سای= کاشتن" تشکیل شده و در اصل به مفهوم کاشت درختان توی سینی (ظروف کشیده کم عمق) است. در این هنر سعی می شود درختان را به صورت فرم پاکوتاه به اشکال گوناگون دربیارند. شکل بونسای زیاد مهم و مفهوم آن را می رساند.بعضی از هنرمندان این هنر، بونساهای خیلی کوچک که حتی بعضی وقتها اوقات کوچکتر از کف دست هستند را پرورش می دهند که به اسم "مینی بونسای" شناخته می شود .

بونسای حاصل تلفیق هنر با علم باغبانی است. یک هنرمند خلاق با حس زیبا شناسی مهارت با خلق بونسای در گلدان ظریف می کوشد تا درختی کهن بر فراز یک کوه و یا درختی کهنسال با وقار روییده بر دشتی را تصویر نماید . پس بونسای هم سرگرمی در زمینه ی باغبانی زینتی است و هم باعث نزدیکی و معرفت آدم از شگفتی های طبیعت می شود.


بن سای مجموعه ای از باغبانی هنر است که به واسطه آن گیاه با تغییر شکل تحمیل شده به یک مجسمه زنده تبدیل می شود. هنرمند با استفاده از مفاد زیبا یی، وهمی از طبیعت را در غالب شکل مینیاتوری پدید میآورد. بنسای آرایـش غیرطبیعی نیست بلکه در قالب یک تغییر شکل ساده، طبیعت مهم را ذهن آدم ی تداعی می نماید .

بن سای در اصل کلمه ای ژاپنی و به مفهوم کاشت گیاهان در گلدانهای کم عمق است . به این ترتیب که گیاه در گلدانهایی کم عمق با خاک کم و در شرایط محدود کننده از نظر افزایش قرار میگیرد و با ارایش زیبا وتربیت صحیح به درختی مسن ولی کوچک تبدیل می شود. برای تحقق این هدف تمام پارت های گیاه اعم از ریشه ها، تنه، شاخه ها، میوه ها و گلها حایز ارزش هستند .

برای پرورش یک بونسای دانستن علوم باغبانی، نوردهی، تغذیه، نیاز آبی همچنین هرس شاخه، برگ ریشه ضروری است. در واقع با استفاده از روشهای ویِژگزینشه افزایش گیاه را کم می کنند به طوری که به سلامت آن لطمه ای وارد نشود هرس ریشه و برگ در فصل افزایش باعث کاهش بیشتر شدن شود . همچنین برای شکل دادن به گیاه با مرور زمان شکل دلخواه را به گیاه انتقال میدهند. تناسب درست بین اجزاء گیاه همین طور تامین نیاز گیاه به پرورش یک بونسای سالم زیبا کمک زیادی می نماید .

برای تولید و ساخت بونسای می توان دو وهله ی مهم را در نظر گرفت:

تغییر شکل درختی طبیعی که از نواحی کوهستانی یا دشت آورده ایم به درختچه های کوتاه

تربیت بونسای که منظور تکامل بخشیدن به شکل ظاهری است.

۱)وهله ی اول:

نهال مورد گزینش باید در عین کامل بودن بایستی کوچک ، کوتاه ریشه های قوی طول عمر دراز باشد . می بایست در نظر داشت که فرق مهم بونسای و یک درخت در یک باغ کوچکی و بزرگی آنهاست وگرنه بونسای از نظر شکل ظاهری تفاوت دیگری با درخت طبیعی ندارد.

قبل از شروع بهار گیاهی با شرایط ذکر شده انتخاب آن را طوری از خاک بیرون می آوریم که میزان ی از ریشه های فرعی وصل به ریشه ی عمودی(مهم ) گیاه باشد گیاه را همراه خاک اطراف ریشه با ملایمت بیرون آورده تا خاک اطراف ریشه نریزد. گیاه را در ظرف مورد نظر می کاریم. بعد از ۲۰ روز جوانه های کوچکی خواهد داشت . ی که جوانه های تازه به ارتفاعی نزدیک ۵/۲ میلی متر رسید آن را فشار می دهیم یا کلا قطع می کنیم. حدود ۲ الی ۳ هفته بعد یک یا سه جوانه تازه در کنار جوانه ی قطع شده شروع به بیشتر شدن می کنند. این بار جوانه های تازه هرگز بسیار زیاد بلند نخواهند شد. پس فاصله ی بین شاخه کوتاه شده و برگ هایی افزایش می کنند که از میزان طبیعی کوچک تر است.

با نزدیکی فصل پاییز باید احتیاط های ضروری را انجام داد که گیاه خشک نشود یخ نزند مرتب در معرض دید خورشید قرار گیرد. درخت را در ماه فروردین بعدی بایستی دوباره به همان طریق اولی نشا کرد. دفعات نشاندن گیاه در ظرف دیگر بستگی به نوع درخت سن آن دارد.

▪ قرار دادن گیاه در ظرف دیگر دو خاصیت دارد:

درون ظرف پر از ریشه شده است و جای خالی برای بیشتر شدن ریشه های تازه نیست . در هر انتقال حذف میزان ی از ریشه ها و رویش ریشه های جدید باعث خواهد شد که مواد به میزان ضروری ( نه بیش از میزان ) جذب نماید بیشتر شدن کرده و از اندازه هایی که مورد نظر ماست بزرگتر نشود.

شاخ برگ های خیلی ی را قطع می کنیم و این عمل سبب تعادل بین مواد جذب شده به وسیله ی ریشه ی گیاه میزان هوایی که بوسیله شاخ برگ پس داده( فتوسنتز ) می شود می گردد.

۲ الی ۳ هفته طول می کشد که گیاه در محل ریشه های محکمی بگیرد. ی که ریشه ها محکم شد جوانه ها شروع به بیشتر شدن می کنند. بعد از دو ماه که درخت به ظرفش منتقل شد تمام برگ های آن در مرکز ساقه بایستی با قیچی قطع گردد. باقیمانده ی برگ های ساقه به زودی پژمرده شده و می افتند این حالت برگ ریزان مصنوعی پاییزی است. دو یا سه هفته بعد شاخه ها و برگ های از جوانه های تازه بیرون خواهند آمد. این شاخه و برگ ها کوچک می شوند و نتیجتا به بونسای شکل باشکوهی می دهند.

۲)وهله ی دوم تربیت بونسای:

به سه طریق می توان عمل کرد:

▪ هرس کردن شاخه و برگ ها که قبلا به آن اشاره شد.

▪ سیم بستن

▪ آویزان کردن شاخه

ـ سیم بستن:

جهت این که شکل دلخواه خود را به درخت بدهیم از سیم مسی استفاده می کنیم به این ترتیب که شاخه یا تنه را با دست انگشتان به حالتی که مورد نظر است نگه می داریم. سیم را در جهت عقربه های ساعت به دور آن می پیچیم . شاخه های کوچک را جهت ۲ تا ۳ ماه شاخه های بزرگتر را جهت ۳ الی ۴ ماه می توان سیم بست.

ـ آویزان کردن شاخه :

به آسانی یک طناب یا نخ را به شاخه ی مورد نظر متصل انتهای آن رابه جایی متصل می کنیم تا شاخه خمیدگی مورد نظر را پیدا نماید .

ـ شرایط خاک:

تمیـز باشد ، کود طبیعی نداشته باشد قابلیت مراقبت رطوبت را داشته باشد و پوک باشد.

ـ محل مراقبت :

در تمام سال خورشید ی باشد ، در معرض هوا بوده ولی از بادهای شدید در امان باشد پاک و دور از گرد و غبار باشد.

● ریشه ها:

ریشه های گیاه بنسای شده، در عین استحکام، سلامت گستردگی، بایستی ظاهری کهن به درخت ببخشند. درروشهای متقارن، نامتقارن و اریب، ریشه ها در تمام جهات وسیع شده اند. ولی در روشهای بادزده، صخره،رویشی .... ریشه ها معمولا در جهت خلاف انحنای تنه وسیع شده اند. تا بدین ترتیب به گیاه ظاهری متقارن ببخشند. تعدادی ازریشه ها روی خاک قرار داده میشوند تا قدمت درخت را از نظر ظاهری افزایش دهند و تصور فرسایش خاک را در سالهای قدیم در ذهن القا کنند. برای تحقق این مهم، در زمان انتقال گیاه به گلدان بزرگتر، تعدادی از ریشه ها را روی خاک قرار می دهند روی آنها را با خزه اسفاگنوم میزان کمی خاک می پوشانند. در طی آبکمک های مکرر، این پوشش نازک، از بین میرود پوست ریشه در معرض نور خورشید، سخت می شود بدین ترتیب هدف ما در القای تصور کهن بودن گیاه تحقق می آید.

جهت تشکیل ریشه های جدید در جهت مناسب، می توان ریشه را تا لایه کامبیوم خراش داد روی آن را با خاک خزه پوشاند. بعد از چند هفته، در محل زخم ریشه های ی ایجاد می شود .

● تنه:

گرچه تمام سری های گیاه بن سای شده با اهمیت زیاد است اما تنه گیاه اولین قسمت ی است که توجه ناظر را به خود جلب می نماید .تنه بن سای باید پوستی ضخیم یک پارچه تودرتو داشته باشد . تنه باید به گونه ای باشد که هرچه به راس نزدیک می شود ضخامت آن کمتر شود . روی تنه خوب نباید آثار زخم ناشی از سیم پیچی دیده شود .

● شاخه ها:

گیاهان در طبیعت احتمال دارد شاخه های در هم پیچیده داشته باشند . ولی در بن سای با سیم پیچی شاخه ها را به گونه ای تربیت می کنند که گیاه قشنگ جلوه نماید . ً شاخه ها از نظر قطر و طول فرق دارند . شاخه های پایین تر ضخیم تر و بلندتر هستند بخوب ی در تمام جهات وسیع می شوند . شکل هر شاخه به تنهایی هم مد نظر است . در هنر بن سای بسیار زیاد ی از شاخه های گیاه مطلوب به نظر نمی رسد . به همین دلیل این شاخه ها را قطع می کنند .

● برگها:

در یک بن سای خوب برگ ها سبز متراکم کوچک است . گیاهانی که برگهای بزرگ دارند یا تعداد برگ آنها کم است ،برای بن سای مناسب نیستند . گیاهانی که برگ های کمی دارند ،درختی خزان کرده را تداعی می کنند . برگ های بزرگ نیز نسبت به اندازه کلی درخت بن سای شده، نامتناسب به نظر می رسند، جهت آن که اندازه برگها کوچک شود ازروش بیبرگی یا هرس برگ استفاده می کنند. اینروش در کاهش اندازه برگ اثر گذار است ولی در تغییر اندازه گلها میوه ها زیاد مورد توجه نیست.

● راس ساقه:

تنه به تدریج باریک می شود ، تا در انتها به راس منتهی شود. هرگاه به ارتفا‎ع کمتری نیاز باشد، می توان راس آن را قطع کرد و شاخه پایینتر از راس را که در راستای تنه است یا زاویه کمی با راستای تنه دارد ،به عنوان راس گزینش و باپیچیدن سیم آن را تربیت کرد. در هر حال درخت بنسای شده بایستی دارای راس باشد.

● پشت و روی یک بن سای:

بنسای را نباید به صورت یک گیاه طبیعی در گلدان رها کرد. بلکه باید آن را طبق طرح مورد نظر کاشت تربیت کرد. بنسای می بایست در نظر یک ناظر به خوب ی جلوه گری کرده سری جلو و پشت آن با نیز تفاوت نماید . کاملترین قسمت ، پارت جلو است . برآمدگی تنه نبایستی در جلو قرار گیرد.انتهای تنه می بایست قابل رویت بوده تنه در یک طرف انحنا داشته باشد. نوک ساقه یا راس در پارت جلو باید به طرف ناظر باشد.در بخش جلو نباید شاخهها درهم پیچیده باشند. همچنین نبایستی به طرف جلو افزایش کنند و باید تمام شاخه ها به روشنی قابل دید باشند. سری پشت عمق معین و دیدگاه سه بعدی به گیاه می دهد، لذا یا دو شاخه در این قسمت تعبیه می گردد.

● طرق مختلف پرورش بن سای

▪ پرورش نهالی

۱)مابوری یا پرورش نهالی که از طبیعت گرفته می شود.

۲) پرورش نهالی که از طریق خوابانیدن به وجود می آید.

۳) پرورش نهالی که از طریق جدا کردن به وجود می آید.

۴) پرورش نهالی که از قلمه زدن به وجود می آید.

۵) پرورش نهالی که از طریق پیوند زدن به وجود می آید.

۶) پرورش نهالی که از طریق کاشت بذر به وجود میآید.

۷) پرورش نشا که از خزانه فراهم شده است .

مشهور ترین بنساهای ژاپنی به همین طریق پرورش یافته اند. نهالی که در طبیعت به شرایط نامناسب رشد، خود به کوتاه و کوچک مانده است ، برای مبدل شدن به یک بنسای زیبا فقط احتیاج به یک تربیت صحیح دارد.گیاهانی شبیه کاج سیاه ژاپنی کاج قرمز ژاپنی کاج سوزنی عرعر و ... را میتوان از این طریق بنسای نمود.

مزیت این روش ، صرفه جویی در زمان است . زیرا جهت تهیه و تولید بنسای از طریق کشت بذر، حداقل به ۵ الی ۱۰ سال زمان نیاز داریم. در ژاپن گیاهانی را که با تذکر به ویژگیها بنسای از طبیعت جمع آوری میکنند، «آراکی» می نامند. بسیار زیاد ی از گیاهانی که در صخره ها و کوهستانهای مناطق گرمسیری و معتدل در شکاف صخره ها بیشتر شدن کرده اند به علت شرایط ویِژگزینشه موجود در منطقه محیط کشت، خود به خود بنسای و تبدیل به درختانی مسن، با ارتفاع کم شده اند.

● ویژگیها آراکی:

گیاهی که از طبیعت گزینش وجمع آوری می شود می بایستی واجد ویژگیها زیر باشد:

- در عین کامل بودن به اندازه کافی کوچک باشد تا در گلدان کم عمق و کوچک جای گیرد.

- ریشه های قوی و وسیع داشته باشد.

- شاخه ها بایستی به نحو مطلوب بسته به روش بنسای مورد نظر، آراسته باشند.

- شاخه ها باید به نحو قشنگ و دلپذیری در اطراف تنه مهم پراکنده شده باشند.اما چنانچه شیوه بنسای مورد نظرآموزش نردبانی باشداین خصوصیت مورد توجه قرار نمی گیرد.

- به اندازه کافی سرزنده ، شاداب سالم و قوی به نظر برسد، تا نیاز به مراقبت و نگهداری ویژه نداشته باشد.

- ارتفاع خیلی ی نداشته باشد.

- گیاه گزینش ی باید از نوع درختانی باشد که طول عمر خیلی ی دارند.

بعد از انتخاب آراکی دورتا دور گیاه را خالی کرده و گیاه را سالم بارعایت نکات باغبانی از محل رویش خارج میکنند.و با حصیر یا گونی دورتادور ریشه را میپوشانند. پس با نخ سیم، گونی یا حصیر را می بندند. قطع ریشه ها تا فاصله معین ی از تنه، ضروری است.شیوه برش بایستی به صورت مورب باشد. گیاه را بعد از انتقال به گلخانه، در گلدانی می کارند. ته گلدان شن درشت، سپس یک لایه خاک و شن بعد از آن یک لایه ماسه کود حیوانی بعد شن شسته شده،ریخته می شود .

گیاه بعد از ترمیم، آماده بنسای تربیت ویژه نحوه مورد نظر است.

▪ چند تذکر در این مورد ضروری به نظر میرسد:

۱) نباید گیاه را در معرض باد قرار داد.

۲) خاک اطراف گیاه نبایستی خشک شود.

۳) در ۲ روز اول نبایستی گیاه در معرض نور مستقیم قرار گیرد، ,مگر آن که نور فقط به گلدان گیاه بتابد.

۴) به گیاهی که کاملا ریشه نگرفته نمی بایست خیلی کود داد.

۵) در صورتی که گیاه جوانه های متعددی تولید کرد، با تذکر به روش بنسای انتخاب ی، جوانه های مناسب را نگه داشت و از تولید شاخه بوسیله بقیه جوانه ها پیشگیری کرد.

۶) پس ازآن که گیاه کاملا شکل گرفت، میتوان آن را به گلدان زیبا تری منتقل کرد.این عمل باید در ماه فروردین و اردیبهشت صورت گیرد.

● پرورش به طریق خوابانیدن :

دومینشیوه آسان پرورش بنسای،شیوه خوابانیدن است . درختانی برای اینراهنمای مناسب می باشند که بتوانند از طریق تنه یا شاخه، ریشه تولید کنند. جهت نمونه میتوان از درختانی شبیه انار، افرا، نارون یا صنوبر نام برد. درابتدا شاخهای را که جلوه مناسبی برای ایجاد بنسای دارد، انتخاب و سری ی از شاخه را حلقه برداری میکنند. پس آن را با اسفنج یا خزه اسفاگنوم می پوشانند . اطراف آن را با پلاستیک مسدود میکنند. بعد از یکی از دو سال میتوان ساقه را قطع کرد سری مورد نظر را به گلدان منتقل کرد. بعد از آن روشهای تربیتی سیم پیچی شروع می شود .

●بقیه روشها

جهت بنسای کردن گیاه از روشهای دیگری مانند پیوند زدن مصرف می شود . در اینروش از گیاهانی که به شرایط محدود بنسای، مقاوم هستند ، به عنوان پایه مصرف می شود . پیوند آن نیز از نوع زینتی است.

● شیوه های بنسای:

درختان در طبیعت در شرایط موقعیت مختلف ی افزایش میکنند. برخی از آنها عوامل افزایش مناسب را در اختیار دارند در حالی که برخی از گیاهان در کوهستانها مناطق شیبدار یا در کنار دریا بادهای تند بیشتر شدن میکنند. به همین دلیل مجبورند در مساوی این عوامل نامساعد پایداری کنند. این مبارزه، باعث تغییر شکل در گیاه می شود شکلهای گوناگونی که غیرقابل شمارش هستند ؛ پدید می آید. در یک بنسای خوب ، سعی می شود که از اشکال مهم که در طبیعت وجود دارد تقلید شود. برای گزینش شیوه بنسای آبرخی از طبقه بندی آنها ضروری است.

بنسایهایی که زیر ۱۵ سانتیمتر ارتفاع دارند بنسای مینیاتوری نامیده می شود .بن سای کوچک ۱۵ تا ۳۲ سانتیمتر ؛ بن سای مبوسیله ۳۲ تا ۶۰ سانتیمتر و بن سای بزرگ بیش از ۶۰ سانتیمتر ارتفاع دارند . اندازه یک بن سای بایستی با اندازه درخت روییده شده در طبیعت متناسب باشد . برای مثال بوته هایی مانند رزهای پا کوتاه یا شاه پسند درختی ؛ زمان ی به افزایش کامل می رسند ۵/۰ تا ۲ متر ارتفاع دارند . پس جهت بن ساهای مینیاتوری یا کوچک متناسب می باشند . درختانی که در طبیعت ارتفاع آنها به ۲ تا ۴ متر می رسد ؛ مثل ختمی درختی برای بن ساهای متوسط مناسب هستند . درختانی که تا ارتفاع بسیاری بیشتر شدن می کنند مثل چنار ؛ کاج ها .......... جهت بن ساهای بزرگ مناسب هستند .

● نحوه تربیت بن سای ساقه

▪ راست متقارن:


در اینروش درخت در مسیر مستقیم بیشتر شدن می نماید . ریشه ها در تمام جهات عمود بر ساقه وسیع شده اند . در این روش درخت را به گونه ای تربیت می کنند که درختی افزایش کرده در شرایط کاملاً مناسب طبیعی ، در ذهن تداعی شود . برای ایجاد شکل ساقه راست متقارن می بایست پایین ترین شاخه را در حدود سوم ارتفاع تنه حفظ کرد با سیم پیچی مانع حرکت آن به سمت جلو شود. آشفتگی شاخه ها باعث پنهان شدن پارت عقبی و پشت درخت می شود . تعیین اولین شاخه خیلی مهم است زیرا موقعیت شاخه دوم با توجه به شاخه اول معین می شود . دومین شاخه بلند در بخش دیگر وکمی بالاتر باشد. این شاخه بایستی کمی به سری پشت متمایل باشدو به گونهای پرورش داده شود، که میزان ی از قسمت زیر شاخه در دید ناظر قرار گیرد. این شاخه به تاج درخت عمق میبخشد. سومین شاخه در قسمت عقب کمی بالاتر از دومین شاخه قرار میگیرد. چهارمین شاخه در راستای دومین شاخه است. شاخه های دیگر هم به همین ترتیب به صورت متناوب قرار خواهند گرفت. شاخه ها نبایستی در دید ناظر بالای سر یکدیگر قرار گیرند زیرا در این صورت به میزان از نور خورشید و جریان هوا، بهره مند نخواهند شد.

▪روش ساقه راست نامتقارن :

در این روش، مانندشیوه متقارن، درخت رو به بالا بیشتر شدن می نماید ولی تنه دارای انحناهای زیاد زیبا یی است. انحناها بیشتر به صورت زیگزاگ است. ولی شاخه ها وضعیتی مشابه باشیوه متقارن دارند. در اینروش راس ساقه اندکی به طرف کج شده است.

▪روش اریب :

اینشیوه خیلی آسان است و برای افراد مبتدی در نظر گرفته می شود ، در زمانی کوتاه نیز میتوان آن را ایجاد کرد. در اینروش تنه درخت با انحنایی حدود ۴۵ درجه به طرف راست یا چپ متمایل می شود . بدین ترتیب تنه ابتدا به یک طرف مایل شده دوباره بعد از طی فاصله کوتاه درمسیر اولی قرار میگیرد. اولین شاخه، قوی نیرومند است در مکانی که انحنای تنه شروع می شود ، واقع شده است. این شاخه یا به صورت افقی وسیع می شود یا روبه بالا متمایل میگردد و بیشترین نور را دریافت می نماید .روش تنه کج، درختی را درذهن القا می نماید که در تاثیر نیروهای طبیعی، به این شکل درآمده است.

گستردگی ریشه بیشتر در خلاف انحنای تنه است. اینشیوه خلق یک بنسای و یک نمونه جذاب را برای هنرمندان امکانپذیر می سازد.

▪آموزش بادزده:

درروش بادزده، یک بنسای را بایستی آن گونه شکل داد که شبیه درخت یا گروهی از درختان باشد که در یک محل بادخیز یا در مجاور ساحل یا در نوک تپه بیشتر شدن کرده اند.

در اینروش تنه مستقیم است، ولی با زمین زاویه میسازد( عمود بر زمین نیست). زاویه خط تنه از راستای شاقولی حدود ۴۵ درجه است. راس ساقه هم در مسیرخمیدگی است. شاخه ها باید همچنان به صورت افقی حفظ شوند. خمیدگی درخت و وضع شاخه ها، این تصور را درذهن ناظر القا می نماید که درخت در پیکاری زیاد با بادهای شدید است.

▪روش نردبانی :

این روش، که خیلی آسان است، برای بنسای کردن گیاهانی که از طریق خوابانیدن ریشهدار شدهاند. مصرف می شود . این گیاهان را به گونهای تربیت میکنند که تمام شاخه های آنها در جهت قرار گیرند. پس تنه گیاه را به صورت افقی، به طوری که شاخه ها رو به بالا قرار گیرند، دریک ظرف قرار میدهند روی آن خاک می ریزند. جهت تسریع ریشه زدایی، در زیر هر شاخه قسمت ی از تنه را زخمی میکنند.

میتوان بین شاخه ها به احتمال زیاد ت سنگ قرار داد تا بنسای نمای کوهستانی به بگیرد. بدین ترتیب سیمای جنگل در ذهن القا می شود